Uttara Kanda, sarga 8

Uttarakāṇḍa · 25 Critical Edition verses · 3 Southern-only

हन्यमाने बले तस्मिन्पद्मनाभेन पृष्ठतः
माल्यवान्संनिवृत्तोऽथ वेलातिग इवार्णवः

hanyamāne bale tasmin padmanābhena pṛṣṭhataḥ
mālyavān saṃnivṛtto 'tha velātiga ivārṇavaḥ

संरक्तनयनः कोपाच्चलन्मौलिर्निशाचरः
पद्मनाभमिदं प्राह वचनं परुषं तदा

saṃraktanayanaḥ kopāc calan maulir niśācaraḥ
padmanābham idaṃ prāha vacanaṃ paruṣaṃ tadā

नारायण न जानीषे क्षत्रधर्मं सनातनम्
अयुद्धमनसो भग्नान्योऽस्मान्हंसि यथेतरः

nārāyaṇa na jānīṣe kṣatradharmaṃ sanātanam
ayuddhamanaso bhagnān yo 'smān haṃsi yathetaraḥ

पराङ्मुखवधं पापं यः करोति सुरेश्वर
स हन्ता न गतः स्वर्गं लभते पुण्यकर्मणाम्

parāṅmukhavadhaṃ pāpaṃ yaḥ karoti sureśvara
sa hantā na gataḥ svargaṃ labhate puṇyakarmaṇām

युद्धश्रद्धाथ वा तेऽस्ति शङ्खचक्रगदाधर
अहं स्थितोऽस्मि पश्यामि बलं दर्शय यत्तव

yuddhaśraddhātha vā te 'sti śaṅkhacakragadādhara
ahaṃ sthito 'smi paśyāmi balaṃ darśaya yat tava

उवाच राक्षसेन्द्रं तं देवराजानुजो बली
युष्मत्तो भयभीतानां देवानां वै मयाभयम्
राक्षसोत्सादनं दत्तं तदेतदनुपाल्यते

uvāca rākṣasendraṃ taṃ devarājānujo balī
yuṣmatto bhayabhītānāṃ devānāṃ vai mayābhayam
rākṣasotsādanaṃ dattaṃ tad etad anupālyate

प्राणैरपि प्रियं कार्यं देवानां हि सदा मया
सोऽहं वो निहनिष्यामि रसातलगतानपि

prāṇair api priyaṃ kāryaṃ devānāṃ hi sadā mayā
so 'haṃ vo nihaniṣyāmi rasātalagatān api

देवमेवं ब्रुवाणं तु रक्ताम्बुरुहलोचनम्
शक्त्या बिभेद संक्रुद्धो राक्षसेन्द्रो ररास च

devam evaṃ bruvāṇaṃ tu raktāmburuhalocanam
śaktyā bibheda saṃkruddho rākṣasendro rarāsa ca

माल्यवद्भुजनिर्मुक्ता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना
हरेरुरसि बभ्राज मेघस्थेव शतह्रदा

mālyavad bhujanirmuktā śaktir ghaṇṭākṛtasvanā
harer urasi babhrāja meghastheva śatahradā

ततस्तामेव चोत्कृष्य शक्तिं शक्तिधरप्रियः
माल्यवन्तं समुद्दिश्य चिक्षेपाम्बुरुहेक्षणः

tatas tām eva cotkṛṣya śaktiṃ śaktidharapriyaḥ
mālyavantaṃ samuddiśya cikṣepāmburuhekṣaṇaḥ

स्कन्दोत्सृष्टेव सा शक्तिर्गोविन्दकरनिःसृता
काङ्क्षन्ती राक्षसं प्रायान्महोल्केवाञ्जनाचलम्

skandotsṛṣṭeva sā śaktir govindakaraniḥsṛtā
kāṅkṣantī rākṣasaṃ prāyān maholkevāñjanācalam

सा तस्योरसि विस्तीर्णे हारभासावभासिते
अपतद्राक्षसेन्द्रस्य गिरिकूट इवाशनिः

sā tasyorasi vistīrṇe hārabhāsāvabhāsite
apatad rākṣasendrasya girikūṭa ivāśaniḥ

तया भिन्नतनुत्राणाः प्राविशद्विपुलं तमः
माल्यवान्पुनराश्वस्तस्तस्थौ गिरिरिवाचलः

tayā bhinnatanutrāṇāḥ prāviśad vipulaṃ tamaḥ
mālyavān punar āśvastas tasthau girir ivācalaḥ

ततः कार्ष्णायसं शूलं कण्टकैर्बहुभिश्चितम्
प्रगृह्याभ्यहनद्देवं स्तनयोरन्तरे दृढम्

tataḥ kārṣṇāyasaṃ śūlaṃ kaṇṭakair bahubhiś citam
pragṛhyābhyahanad devaṃ stanayor antare dṛḍham

तथैव रणरक्तस्तु मुष्टिना वासवानुजम्
ताडयित्वा धनुर्मात्रमपक्रान्तो निशाचरः

tathaiva raṇaraktas tu muṣṭinā vāsavānujam
tāḍayitvā dhanurmātram apakrānto niśācaraḥ

ततोऽम्बरे महाञ्शब्दः साधु साध्विति चोत्थितः
आहत्य राक्षसो विष्णुं गरुडं चाप्यताडयत्

tato 'mbare mahāñ śabdaḥ sādhu sādhv iti cotthitaḥ
āhatya rākṣaso viṣṇuṃ garuḍaṃ cāpy atāḍayat

वैनतेयस्ततः क्रुद्धः पक्षवातेन राक्षसं
व्यपोहद्बलवान्वायुः शुष्कपर्णचयं यथा

vainateyas tataḥ kruddhaḥ pakṣavātena rākṣasaṃ
vyapohad balavān vāyuḥ śuṣkaparṇacayaṃ yathā

द्विजेन्द्रपक्षवातेन द्रावितं दृश्य पूर्वजम्
सुमाली स्वबलैः सार्धं लङ्कामभिमुखो ययौ

dvijendrapakṣavātena drāvitaṃ dṛśya pūrvajam
sumālī svabalaiḥ sārdhaṃ laṅkām abhimukho yayau

पक्षवातबलोद्धूतो माल्यवानपि राक्षसः
स्वबलेन समागम्य ययौ लङ्कां ह्रिया वृतः

pakṣavātabaloddhūto mālyavān api rākṣasaḥ
svabalena samāgamya yayau laṅkāṃ hriyā vṛtaḥ

एवं ते राक्षसा राम हरिणा कमलेक्षण
बहुशः संयुगे भग्ना हतप्रवरनायकाः

evaṃ te rākṣasā rāma hariṇā kamalekṣaṇa
bahuśaḥ saṃyuge bhagnā hatapravaranāyakāḥ

अशक्नुवन्तस्ते विष्णुं प्रतियोद्धुं भयार्दिताः
त्यक्त्वा लङ्कां गता वस्तुं पातालं सहपत्नयः

aśaknuvantas te viṣṇuṃ pratiyoddhuṃ bhayārditāḥ
tyaktvā laṅkāṃ gatā vastuṃ pātālaṃ sahapatnayaḥ

सुमालिनं समासाद्य राक्षसं रघुनन्दन
स्थिताः प्रख्यातवीर्यास्ते वंशे सालकटङ्कटे

sumālinaṃ samāsādya rākṣasaṃ raghunandana
sthitāḥ prakhyātavīryās te vaṃśe sālakaṭaṅkaṭe

ये त्वया निहतास्ते वै पौलस्त्या नाम राक्षसाः
सुमाली माल्यवान्माली ये च तेषां पुरःसराः
सर्व एते महाभाग रावणाद्बलवत्तराः

ye tvayā nihatās te vai paulastyā nāma rākṣasāḥ
sumālī mālyavān mālī ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ
sarva ete mahābhāga rāvaṇād balavattarāḥ

न चान्यो रक्षसां हन्ता सुरेष्वपि पुरंजय
ऋते नारायणं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्

na cānyo rakṣasāṃ hantā sureṣv api puraṃjaya
ṛte nārāyaṇaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam

भवान्नारायणो देवश्चतुर्बाहुः सनातनः
राक्षसान्हन्तुमुत्पन्नो अजेयः प्रभुरव्ययः

bhavān nārāyaṇo devaś caturbāhuḥ sanātanaḥ
rākṣasān hantum utpanno ajeyaḥ prabhur avyayaḥ

नष्टधर्मव्यवस्थाता काले काले प्रजाकरः ।उत्पद्यते दस्युवधे शरणागतवत्सलः

naṣṭadharmavyavasthātā kāle kāle prajākaraḥ |utpadyate dasyuvadhe śaraṇāgatavatsalaḥ

एषा मया तव नराधिप राक्षसानामुत्पत्तिरद्य कथिता सकला यथावत् ।भूयो निबोध रघुसत्तम रावणस्य जन्मप्रभावमतुलं ससुतस्य सर्वम्

eṣā mayā tava narādhipa rākṣasānāmutpattiradya kathitā sakalā yathāvat |bhūyo nibodha raghusattama rāvaṇasya janmaprabhāvamatulaṃ sasutasya sarvam

चिरात्सुमाली व्यचरद्रसातलं स राक्षसो विष्णुभयार्दितस्तदा ।पुत्रैश्च पौत्रैश्च समन्वितो बली ततस्तु लङ्कामवसद्धनेश्वरः

cirātsumālī vyacaradrasātalaṃ sa rākṣaso viṣṇubhayārditastadā |putraiśca pautraiśca samanvito balī tatastu laṅkāmavasaddhaneśvaraḥ