Uttara Kanda, sarga 81

तथोक्तवति रामे तु तस्य जन्म तदद्भुतम्
उवाच लक्ष्मणो भूयो भरतश्च महायशाः

tathoktavati rāme tu tasya janma tad adbhutam
uvāca lakṣmaṇo bhūyo bharataś ca mahāyaśāḥ

सा प्रिया सोमपुत्रस्य संवत्सरमथोषिता
अकरोत्किं नरश्रेष्ठ तत्त्वं शंसितुमर्हसि

sā priyā somaputrasya saṃvatsaram athoṣitā
akarot kiṃ naraśreṣṭha tat tvaṃ śaṃsitum arhasi

तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यं निशम्य परिपृच्छतोः
रामः पुनरुवाचेमां प्रजापतिसुते कथाम्

tayos tad vākyamādhuryaṃ niśamya paripṛcchatoḥ
rāmaḥ punar uvācemāṃ prajāpatisute kathām

पुरुषत्वं गते शूरे बुधः परमबुद्धिमान्
संवर्तं परमोदारमाजुहाव महायशाः

puruṣatvaṃ gate śūre budhaḥ paramabuddhimān
saṃvartaṃ paramodāram ājuhāva mahāyaśāḥ

च्यवनं भृगुपुत्रं च मुनिं चारिष्टनेमिनम्
प्रमोदनं मोदकरं ततो दुर्वाससं मुनिम्

cyavanaṃ bhṛguputraṃ ca muniṃ cāriṣṭaneminam
pramodanaṃ modakaraṃ tato durvāsasaṃ munim

एतान्सर्वान्समानीय वाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शिनः
उवाच सर्वान्सुहृदो धैर्येण सुसमाहितः

etān sarvān samānīya vākyajñas tattvadarśinaḥ
uvāca sarvān suhṛdo dhairyeṇa susamāhitaḥ

अयं राजा महाबाहुः कर्दमस्य इलः सुतः
जानीतैनं यथा भूतं श्रेयो ह्यस्य विधीयताम्

ayaṃ rājā mahābāhuḥ kardamasya ilaḥ sutaḥ
jānītainaṃ yathā bhūtaṃ śreyo hy asya vidhīyatām

तेषां संवदतामेव तमाश्रममुपागमत्
कर्दमः सुमहातेजा द्विजैः सह महात्मभिः

teṣāṃ saṃvadatām eva tam āśramam upāgamat
kardamaḥ sumahātejā dvijaiḥ saha mahātmabhiḥ

पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव वषट्कारस्तथैव च
ओंकारश्च महातेजास्तमाश्रममुपागमन्

pulastyaś ca kratuś caiva vaṣaṭkāras tathaiva ca
oṃkāraś ca mahātejās tam āśramam upāgaman

ते सर्वे हृष्टमनसः परस्परसमागमे
हितैषिणो बाह्लि पतेः पृथग्वाक्यमथाब्रुवन्

te sarve hṛṣṭamanasaḥ parasparasamāgame
hitaiṣiṇo bāhli pateḥ pṛthag vākyam athābruvan

कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यं सुतार्थं परमं हितम्
द्विजाः शृणुत मद्वाक्यं यच्छ्रेयः पार्थिवस्य हि

kardamas tv abravīd vākyaṃ sutārthaṃ paramaṃ hitam
dvijāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yac chreyaḥ pārthivasya hi

नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरेण वृषध्वजम्
नाश्वमेधात्परो यज्ञः प्रियश्चैव महात्मनः

nānyaṃ paśyāmi bhaiṣajyam antareṇa vṛṣadhvajam
nāśvamedhāt paro yajñaḥ priyaś caiva mahātmanaḥ

तस्माद्यजामहे सर्वे पार्थिवार्थे दुरासदम्
कर्दमेनैवमुक्तास्तु सर्व एव द्विजर्षभाः
रोचयन्ति स्म तं यज्ञं रुद्रस्याराधनं प्रति

tasmād yajāmahe sarve pārthivārthe durāsadam
kardamenaivam uktās tu sarva eva dvijarṣabhāḥ
rocayanti sma taṃ yajñaṃ rudrasyārādhanaṃ prati

संवर्तस्य तु राजर्षिः शिष्यः परपुरंजयः
मरुत्त इति विख्यातस्तं यज्ञं समुपाहरत्

saṃvartasya tu rājarṣiḥ śiṣyaḥ parapuraṃjayaḥ
marutta iti vikhyātas taṃ yajñaṃ samupāharat

ततो यज्ञो महानासीद्बुधाश्रमसमीपतः
रुद्रश्च परमं तोषमाजगाम महायशाः

tato yajño mahān āsīd budhāśramasamīpataḥ
rudraś ca paramaṃ toṣam ājagāma mahāyaśāḥ

अथ यज्ञसमाप्तौ तु प्रीतः परमया मुदा
उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाचेदमिलां प्रति

atha yajñasamāptau tu prītaḥ paramayā mudā
umāpatir dvijān sarvān uvācedam ilāṃ prati

प्रीतोऽस्मि हयमेधेन भक्त्या च द्विजसत्तमाः
अस्य बाह्लिपतेश्चैव किं करोमि प्रियं शुभम्

prīto 'smi hayamedhena bhaktyā ca dvijasattamāḥ
asya bāhlipateś caiva kiṃ karomi priyaṃ śubham

तथा वदति देवेशे द्विजास्ते सुसमाहिताः
प्रसादयन्ति देवेशं यथा स्यात्पुरुषस्त्विला

tathā vadati deveśe dvijās te susamāhitāḥ
prasādayanti deveśaṃ yathā syāt puruṣas tv ilā

ततः प्रीतमना रुद्रः पुरुषत्वं ददौ पुनः
इलायै सुमहातेजा दत्त्वा चान्तरधीयत

tataḥ prītamanā rudraḥ puruṣatvaṃ dadau punaḥ
ilāyai sumahātejā dattvā cāntaradhīyata

निवृत्ते हयमेधे तु गते चादर्शनं हरे
यथागतं द्विजाः सर्वे अगच्छन्दीर्घदर्शिनः

nivṛtte hayamedhe tu gate cādarśanaṃ hare
yathāgataṃ dvijāḥ sarve agacchan dīrghadarśinaḥ

राजा तु बाह्लिमुत्सृज्य मध्यदेशे ह्यनुत्तमम्
निवेशयामास पुरं प्रतिष्ठानं यशस्करम्

rājā tu bāhlim utsṛjya madhyadeśe hy anuttamam
niveśayām āsa puraṃ pratiṣṭhānaṃ yaśaskaram

शशबिन्दुस्तु राजासीद्बाह्ल्यां परपुरंजयः
प्रतिष्ठान इलो राजा प्रजापतिसुतो बली

śaśabindus tu rājāsīd bāhlyāṃ parapuraṃjayaḥ
pratiṣṭhāna ilo rājā prajāpatisuto balī

स काले प्राप्तवाँल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम्
ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान्

sa kāle prāptavām̐l lokam ilo brāhmam anuttamam
ailaḥ purūravā rājā pratiṣṭhānam avāptavān

ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ
स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम्

īdṛśo hy aśvamedhasya prabhāvaḥ puruṣarṣabhau
strībhūtaḥ pauruṣaṃ lebhe yac cānyad api durlabham