Uttara Kanda, sarga 89

Uttarakāṇḍa · 15 Critical Edition verses · 1 Southern-only

तदावसाने यज्ञस्य रामः परमदुर्मनाः
अपश्यमानो वैदेहीं मेने शून्यमिदं जगत्
शोकेन परमायत्तो न शान्तिं मनसागमत्

tadāvasāne yajñasya rāmaḥ paramadurmanāḥ
apaśyamāno vaidehīṃ mene śūnyam idaṃ jagat
śokena paramāyatto na śāntiṃ manasāgamat

विसृज्य पार्थिवान्सर्वानृक्षवानरराक्षसान्
जनौघं ब्रह्ममुख्यानां वित्तपूर्णं व्यसर्जयत्

visṛjya pārthivān sarvān ṛkṣavānararākṣasān
janaughaṃ brahmamukhyānāṃ vittapūrṇaṃ vyasarjayat

ततो विसृज्य तान्सर्वान्रामो राजीवलोचनः
हृदि कृत्वा तदा सीतामयोध्यां प्रविवेश सः

tato visṛjya tān sarvān rāmo rājīvalocanaḥ
hṛdi kṛtvā tadā sītām ayodhyāṃ praviveśa saḥ

न सीतायाः परां भार्यां वव्रे स रघुनन्दनः
यज्ञे यज्ञे च पत्न्यर्थं जानकी काञ्चनी भवत्

na sītāyāḥ parāṃ bhāryāṃ vavre sa raghunandanaḥ
yajñe yajñe ca patnyarthaṃ jānakī kāñcanī bhavat

दशवर्षसहस्राणि वाजिमेधमुपाकरोत्
वाजपेयान्दशगुणांस्तथा बहुसुवर्णकान्

daśavarṣasahasrāṇi vājimedham upākarot
vājapeyān daśaguṇāṃs tathā bahusuvarṇakān

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां गोसवैश्च महाधनैः
ईजे क्रतुभिरन्यैश्च स श्रीमानाप्तदक्षिणैः

agniṣṭomātirātrābhyāṃ gosavaiś ca mahādhanaiḥ
īje kratubhir anyaiś ca sa śrīmān āptadakṣiṇaiḥ

एवं स कालः सुमहान्राज्यस्थस्य महात्मनः
धर्मे प्रयतमानस्य व्यतीयाद्राघवस्य तु

evaṃ sa kālaḥ sumahān rājyasthasya mahātmanaḥ
dharme prayatamānasya vyatīyād rāghavasya tu

ऋक्षवानररक्षांसि स्थिता रामस्य शासने
अनुरज्यन्ति राजानो अहन्यहनि राघवम्

ṛkṣavānararakṣāṃsi sthitā rāmasya śāsane
anurajyanti rājāno ahany ahani rāghavam

काले वर्षति पर्जन्यः सुभिक्षं विमला दिशः
हृष्टपुष्टजनाकीर्णं पुरं जनपदस्तथा

kāle varṣati parjanyaḥ subhikṣaṃ vimalā diśaḥ
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ puraṃ janapadas tathā

नाकाले म्रियते कश्चिन्न व्याधिः प्राणिनां तदा
नाधर्मश्चाभवत्कश्चिद्रामे राज्यं प्रशासति

nākāle mriyate kaś cin na vyādhiḥ prāṇināṃ tadā
nādharmaś cābhavat kaś cid rāme rājyaṃ praśāsati

अथ दीर्घस्य कालस्य राममाता यशस्विनी
पुत्रपौत्रैः परिवृता कालधर्ममुपागमत्

atha dīrghasya kālasya rāmamātā yaśasvinī
putrapautraiḥ parivṛtā kāladharmam upāgamat

अन्वियाय सुमित्रापि कैकेयी च यशस्विनी
धर्मं कृत्वा बहुविधं त्रिदिवे पर्यवस्थिता

anviyāya sumitrāpi kaikeyī ca yaśasvinī
dharmaṃ kṛtvā bahuvidhaṃ tridive paryavasthitā

सर्वाः प्रतिष्ठिताः स्वर्गे राज्ञा दशरथेन च
समागता महाभागाः सहधर्मं च लेभिरे

sarvāḥ pratiṣṭhitāḥ svarge rājñā daśarathena ca
samāgatā mahābhāgāḥ sahadharmaṃ ca lebhire

तासां रामो महादानं काले काले प्रयच्छति
मातॄणामविशेषेण ब्राह्मणेषु तपस्विषु

tāsāṃ rāmo mahādānaṃ kāle kāle prayacchati
mātṝṇām aviśeṣeṇa brāhmaṇeṣu tapasviṣu

पित्र्याणि बहुरत्नानि यज्ञान्परमदुस्तरान्
चकार रामो धर्मात्मा पितॄन्देवान्विवर्धयन्

pitryāṇi bahuratnāni yajñān paramadustarān
cakāra rāmo dharmātmā pitṝn devān vivardhayan

VR-S.7.89.15+17.89.15+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

एवं वर्षसहस्राणि बहून्यथ ययुः सुखम् ।यज्ञैर्बहुविधं धर्मं वर्धयानस्य सर्वदा

evaṃ varṣasahasrāṇi bahūnyatha yayuḥ sukham |yajñairbahuvidhaṃ dharmaṃ vardhayānasya sarvadā