Uttara Kanda, sarga 91

Uttarakāṇḍa · 16 Critical Edition verses · 1 Southern-only

श्रुत्वा सेनापतिं प्राप्तं भरतं केकयाधिपः
युधाजिद्गार्ग्यसहितं परां प्रीतिमुपागमत्

śrutvā senāpatiṃ prāptaṃ bharataṃ kekayādhipaḥ
yudhājid gārgyasahitaṃ parāṃ prītim upāgamat

स निर्ययौ जनौघेन महता केकयाधिपः
त्वरमाणोऽभिचक्राम गन्धर्वान्देवरूपिणः

sa niryayau janaughena mahatā kekayādhipaḥ
tvaramāṇo 'bhicakrāma gandharvān devarūpiṇaḥ

भरतश्च युधाजिच्च समेतौ लघुविक्रमौ
गन्धर्वनगरं प्राप्तौ सबलौ सपदानुगौ

bharataś ca yudhājic ca sametau laghuvikramau
gandharvanagaraṃ prāptau sabalau sapadānugau

श्रुत्वा तु भरतं प्राप्तं गन्धर्वास्ते समागताः
योद्धुकामा महावीर्या विनदन्तः समन्ततः

śrutvā tu bharataṃ prāptaṃ gandharvās te samāgatāḥ
yoddhukāmā mahāvīryā vinadantaḥ samantataḥ

ततः समभवद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
सप्तरात्रं महाभीमं न चान्यतरयोर्जयः

tataḥ samabhavad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
saptarātraṃ mahābhīmaṃ na cānyatarayor jayaḥ

खड्गशक्तिधनुर्ग्राहा नद्यः शोणितसंस्रवाः ।नृकलेवरवाहिन्यः प्रवृत्ताः सर्वतोदिशम्

khaḍgaśaktidhanurgrāhā nadyaḥ śoṇitasaṃsravāḥ |nṛkalevaravāhinyaḥ pravṛttāḥ sarvatodiśam

ततो रामानुजः क्रुद्धः कालस्यास्त्रं सुदारुणम्
संवर्तं नाम भरतो गन्धर्वेष्वभ्ययोजयत्

tato rāmānujaḥ kruddhaḥ kālasyāstraṃ sudāruṇam
saṃvartaṃ nāma bharato gandharveṣv abhyayojayat

ते बद्धाः कालपाशेन संवर्तेन विदारिताः
क्षणेनाभिहतास्तिस्रस्तत्र कोट्यो महात्मना

te baddhāḥ kālapāśena saṃvartena vidāritāḥ
kṣaṇenābhihatās tisras tatra koṭyo mahātmanā

तं घातं घोरसंकाशं न स्मरन्ति दिवौकसः
निमेषान्तरमात्रेण तादृशानां महात्मनाम्

taṃ ghātaṃ ghorasaṃkāśaṃ na smaranti divaukasaḥ
nimeṣāntaramātreṇa tādṛśānāṃ mahātmanām

हतेषु तेषु वीरेषु भरतः कैकयीसुतः
निवेशयामास तदा समृद्धे द्वे पुरोत्तमे
तक्षं तक्षशिलायां तु पुष्करं पुष्करावतौ

hateṣu teṣu vīreṣu bharataḥ kaikayīsutaḥ
niveśayām āsa tadā samṛddhe dve purottame
takṣaṃ takṣaśilāyāṃ tu puṣkaraṃ puṣkarāvatau

गन्धर्वदेशो रुचिरो गान्धारविषयश्च सः
वर्षैः पञ्चभिराकीर्णो विषयैर्नागरैस्तथा

gandharvadeśo ruciro gāndhāraviṣayaś ca saḥ
varṣaiḥ pañcabhir ākīrṇo viṣayair nāgarais tathā

धनरत्नौघसंपूर्णो काननैरुपशोभिते
अन्योन्यसंघर्षकृते स्पर्धया गुणविस्तरे

dhanaratnaughasaṃpūrṇo kānanair upaśobhite
anyonyasaṃgharṣakṛte spardhayā guṇavistare

उभे सुरुचिरप्रख्ये व्यवहारैरकल्मषैः
उद्यानयानौघवृते सुविभक्तान्तरापणे

ubhe suruciraprakhye vyavahārair akalmaṣaiḥ
udyānayānaughavṛte suvibhaktāntarāpaṇe

उभे पुरवरे रम्ये विस्तरैरुपशोभिते
गृहमुख्यैः सुरुचिरैर्विमानैः समवर्णिभिः

ubhe puravare ramye vistarair upaśobhite
gṛhamukhyaiḥ surucirair vimānaiḥ samavarṇibhiḥ

शोभिते शोभनीयैश्च देवायतनविस्तरैः
निवेश्य पञ्चभिर्वर्षैर्भरतो राघवानुजः
पुनरायान्महाबाहुरयोध्यां कैकयीसुतः

śobhite śobhanīyaiś ca devāyatanavistaraiḥ
niveśya pañcabhir varṣair bharato rāghavānujaḥ
punar āyān mahābāhur ayodhyāṃ kaikayīsutaḥ

सोऽभिवाद्य महात्मानं साक्षाद्धर्ममिवापरम्
राघवं भरतः श्रीमान्ब्रह्माणमिव वासवः

so 'bhivādya mahātmānaṃ sākṣād dharmam ivāparam
rāghavaṃ bharataḥ śrīmān brahmāṇam iva vāsavaḥ

शशंस च यथावृत्तं गन्धर्ववधमुत्तमम्
निवेशनं च देशस्य श्रुत्वा प्रीतोऽस्य राघवः

śaśaṃsa ca yathāvṛttaṃ gandharvavadham uttamam
niveśanaṃ ca deśasya śrutvā prīto 'sya rāghavaḥ