Uttara Kanda, sarga 92

Uttarakāṇḍa · 17 Critical Edition verses

तच्छ्रुत्वा हर्षमापेदे राघवो भ्रातृभिः सह
वाक्यं चाद्भुतसंकाशं भ्रातॄन्प्रोवाच राघवः

tac chrutvā harṣam āpede rāghavo bhrātṛbhiḥ saha
vākyaṃ cādbhutasaṃkāśaṃ bhrātṝn provāca rāghavaḥ

इमौ कुमारौ सौमित्रे तव धर्मविशारदौ
अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च राज्यार्हौ दृढधन्विनौ

imau kumārau saumitre tava dharmaviśāradau
aṅgadaś candraketuś ca rājyārhau dṛḍhadhanvinau

इमौ राज्येऽभिषेक्ष्यामि देशः साधु विधीयताम्
रमणीयो ह्यसंबाधो रमेतां यत्र धन्विनौ

imau rājye 'bhiṣekṣyāmi deśaḥ sādhu vidhīyatām
ramaṇīyo hy asaṃbādho rametāṃ yatra dhanvinau

न राज्ञां यत्र पीदा स्यान्नाश्रमाणां विनाशनम्
स देशो दृश्यतां सौम्य नापराध्यामहे यथा

na rājñāṃ yatra pīdā syān nāśramāṇāṃ vināśanam
sa deśo dṛśyatāṃ saumya nāparādhyāmahe yathā

तथोक्तवति रामे तु भरतः प्रत्युवाच ह
अयं कारापथो देशः सुरमण्यो निरामयः

tathoktavati rāme tu bharataḥ pratyuvāca ha
ayaṃ kārāpatho deśaḥ suramaṇyo nirāmayaḥ

निवेश्यतां तत्र पुरमङ्गदस्य महात्मनः
चन्द्रकेतोश्च रुचिरं चन्द्रकान्तं निरामयम्

niveśyatāṃ tatra puram aṅgadasya mahātmanaḥ
candraketoś ca ruciraṃ candrakāntaṃ nirāmayam

तद्वाक्यं भरतेनोक्तं प्रतिजग्राह राघवः
तं च कृत्वा वशे देशमङ्गदस्य न्यवेशयत्

tad vākyaṃ bharatenoktaṃ pratijagrāha rāghavaḥ
taṃ ca kṛtvā vaśe deśam aṅgadasya nyaveśayat

अङ्गदीया पुरी रम्या अङ्गदस्य निवेशिता
रमणीया सुगुप्ता च रामेणाक्लिष्टकर्मणा

aṅgadīyā purī ramyā aṅgadasya niveśitā
ramaṇīyā suguptā ca rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

चन्द्रकेतोस्तु मल्लस्य मल्लभूम्यां निवेशिता
चन्द्रकान्तेति विख्याता दिव्या स्वर्गपुरी यथा

candraketos tu mallasya mallabhūmyāṃ niveśitā
candrakānteti vikhyātā divyā svargapurī yathā

ततो रामः परां प्रीतिं भरतो लक्ष्मणस्तथा
ययुर्युधि दुराधर्षा अभिषेकं च चक्रिरे

tato rāmaḥ parāṃ prītiṃ bharato lakṣmaṇas tathā
yayur yudhi durādharṣā abhiṣekaṃ ca cakrire

अभिषिच्य कुमारौ द्वौ प्रस्थाप्य सबलानुगौ
अङ्गदं पश्चिमां भूमिं चन्द्रकेतुमुदङ्मुखम्

abhiṣicya kumārau dvau prasthāpya sabalānugau
aṅgadaṃ paścimāṃ bhūmiṃ candraketum udaṅmukham

अङ्गदं चापि सौमित्रिर्लक्ष्मणोऽनुजगाम ह
चन्द्रकेतोस्तु भरतः पार्ष्णिग्राहो बभूव ह

aṅgadaṃ cāpi saumitrir lakṣmaṇo 'nujagāma ha
candraketos tu bharataḥ pārṣṇigrāho babhūva ha

लक्ष्मणस्त्वङ्गदीयायां संवत्सरमथोषितः
पुत्रे स्थिते दुराधर्षे अयोध्यां पुनरागमत्

lakṣmaṇas tv aṅgadīyāyāṃ saṃvatsaram athoṣitaḥ
putre sthite durādharṣe ayodhyāṃ punar āgamat

भरतोऽपि तथैवोष्य संवत्सरमथाधिकम्
अयोध्यां पुनरागम्य रामपादावुपागमत्

bharato 'pi tathaivoṣya saṃvatsaram athādhikam
ayodhyāṃ punar āgamya rāmapādāv upāgamat

उभौ सौमित्रिभरतौ रामपादावनुव्रतौ
कालं गतमपि स्नेहान्न जज्ञातेऽतिधार्मिकौ

ubhau saumitribharatau rāmapādāv anuvratau
kālaṃ gatam api snehān na jajñāte 'tidhārmikau

एवं वर्षसहस्राणि दश तेषां ययुस्तदा
धर्मे प्रयतमानानां पौरकार्येषु नित्यदा

evaṃ varṣasahasrāṇi daśa teṣāṃ yayus tadā
dharme prayatamānānāṃ paurakāryeṣu nityadā

विहृत्य कालं परिपूर्णमानसाः; श्रिया वृता धर्मपथे परे स्थिताः
त्रयः समिद्धा इव दीप्ततेजसा; हुताग्नयः साधु महाध्वरे त्रयः

vihṛtya kālaṃ paripūrṇamānasāḥ; śriyā vṛtā dharmapathe pare sthitāḥ
trayaḥ samiddhā iva dīptatejasā; hutāgnayaḥ sādhu mahādhvare trayaḥ