Uttara Kanda, sarga 93

Uttarakāṇḍa · 17 Critical Edition verses

कस्यचित्त्वथ कालस्य रामे धर्मपथे स्थिते
कालस्तापसरूपेण राजद्वारमुपागमत्

kasya cit tv atha kālasya rāme dharmapathe sthite
kālas tāpasarūpeṇa rājadvāram upāgamat

सोऽब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं धृतिमन्तं यशस्विनम्
मां निवेदय रामाय संप्राप्तं कार्यगौरवात्

so 'bravīl lakṣmaṇaṃ vākyaṃ dhṛtimantaṃ yaśasvinam
māṃ nivedaya rāmāya saṃprāptaṃ kāryagauravāt

दूतो ह्यतिबलस्याहं महर्षेरमितौजसः
रामं दिदृक्षुरायातः कार्येण हि महाबल

dūto hy atibalasyāhaṃ maharṣer amitaujasaḥ
rāmaṃ didṛkṣur āyātaḥ kāryeṇa hi mahābala

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिस्त्वरयान्वितः
न्यवेदयत रामाय तापसस्य विवक्षितम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā saumitris tvarayānvitaḥ
nyavedayata rāmāya tāpasasya vivakṣitam

जयस्व राजन्धर्मेण उभौ लोकौ महाद्युते
दूतस्त्वां द्रष्टुमायातस्तपस्वी भास्करप्रभः

jayasva rājan dharmeṇa ubhau lokau mahādyute
dūtas tvāṃ draṣṭum āyātas tapasvī bhāskaraprabhaḥ

तद्वाक्यं लक्ष्मणेनोक्तं श्रुत्वा राम उवाच ह
प्रवेश्यतां मुनिस्तात महौजास्तस्य वाक्यधृक्

tad vākyaṃ lakṣmaṇenoktaṃ śrutvā rāma uvāca ha
praveśyatāṃ munis tāta mahaujās tasya vākyadhṛk

सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा प्रावेशयत तं मुनिम्
ज्वलन्तमिव तेजोभिः प्रदहन्तमिवांशुभिः

saumitris tu tathety uktvā prāveśayata taṃ munim
jvalantam iva tejobhiḥ pradahantam ivāṃśubhiḥ

सोऽभिगम्य रघुश्रेष्ठं दीप्यमानं स्वतेजसा
ऋषिर्मधुरया वाचा वर्धस्वेत्याह राघवम्

so 'bhigamya raghuśreṣṭhaṃ dīpyamānaṃ svatejasā
ṛṣir madhurayā vācā vardhasvety āha rāghavam

तस्मै रामो महातेजाः पूजामर्घ्यपुरोगमाम्
ददौ कुशलमव्यग्रं प्रष्टुं चैवोपचक्रमे

tasmai rāmo mahātejāḥ pūjām arghyapurogamām
dadau kuśalam avyagraṃ praṣṭuṃ caivopacakrame

पृष्टश्च कुशलं तेन रामेण वदतां वरः
आसने काञ्चने दिव्ये निषसाद महायशाः

pṛṣṭaś ca kuśalaṃ tena rāmeṇa vadatāṃ varaḥ
āsane kāñcane divye niṣasāda mahāyaśāḥ

तमुवाच ततो रामः स्वागतं ते महामुने
प्रापयस्व च वाक्यानि यतो दूतस्त्वमागतः

tam uvāca tato rāmaḥ svāgataṃ te mahāmune
prāpayasva ca vākyāni yato dūtas tvam āgataḥ

चोदितो राजसिंहेन मुनिर्वाक्यमुदीरयत्
द्वन्द्वमेतत्प्रवक्तव्यं न च चक्षुर्हतं वचः

codito rājasiṃhena munir vākyam udīrayat
dvandvam etat pravaktavyaṃ na ca cakṣur hataṃ vacaḥ

यः शृणोति निरीक्षेद्वा स वध्यस्तव राघव
भवेद्वै मुनिमुख्यस्य वचनं यद्यवेक्षसे

yaḥ śṛṇoti nirīkṣed vā sa vadhyas tava rāghava
bhaved vai munimukhyasya vacanaṃ yady avekṣase

तथेति च प्रतिज्ञाय रामो लक्ष्मणमब्रवीत्
द्वारि तिष्ठ महाबाहो प्रतिहारं विसर्जय

tatheti ca pratijñāya rāmo lakṣmaṇam abravīt
dvāri tiṣṭha mahābāho pratihāraṃ visarjaya

स मे वध्यः खलु भवेत्कथां द्वन्द्वसमीरिताम्
ऋषेर्मम च सौमित्रे पश्येद्वा शृणुयाच्च यः

sa me vadhyaḥ khalu bhavet kathāṃ dvandvasamīritām
ṛṣer mama ca saumitre paśyed vā śṛṇuyāc ca yaḥ

ततो निक्षिप्य काकुत्स्थो लक्ष्मणं द्वारसंग्रहे
तमुवाच मुनिं वाक्यं कथयस्वेति राघवः

tato nikṣipya kākutstho lakṣmaṇaṃ dvārasaṃgrahe
tam uvāca muniṃ vākyaṃ kathayasveti rāghavaḥ

यत्ते मनीषितं वाक्यं येन वासि समाहितः
कथयस्व विशङ्कस्त्वं ममापि हृदि वर्तते

yat te manīṣitaṃ vākyaṃ yena vāsi samāhitaḥ
kathayasva viśaṅkas tvaṃ mamāpi hṛdi vartate